Καστορια

elenfrdeitru

Στην Καστοριά, κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο και την περίοδο της Τουρκοκρατίας, η ιδιαίτερη οικονομική ανάπτυξη της περιοχής εκφράζεται μέσα από σπάνια δείγματα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και αγιογράφησης των Ναών που διασώζονται. Οι εβδομήντα και πλέον βυζαντινές εκκλησίες, αληθινά κομψοτεχνήματα, διακοσμούν την πόλη.

 

Τα αρχοντικά της αναδεικνύουν τα στοιχεία της αρχιτεκτονικής της εποχής σε συνδυασμό με ορισμένα τοπικά στοιχεία.

 

Τα αρχοντικά είναι κτίσματα του 17ου και 18ου αιώνα και παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον για την τοιχοδομία, την αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική τους, ενώ ξεχωρίζουν από την επιβλητικότητα και τη μεγαλοπρέπεια της ιδιόρρυθμης κατασκευής τους. Τα αρχοντικά κτίστηκαν την εποχή που η περιοχή της Καστοριάς παρουσίασε μεγάλη οικονομική άνθηση ως αποτέλεσμα της έντονης εμπορικής και βιοτεχνικής δραστηριότητας των Καστοριανών γουνοποιιών.

 

Είναι ενδιαφέρον ότι η αρχιτεκτονική των παλαιότερων αρχοντικών της Καστοριάς των αρχών του 18ου αιώνα, εμφανίζει μια κατασταλαγμένη μορφή με πυργοειδή κορμό και γραμμική διάταξη των οντάδων στους ορόφους. Τα πρώτα αρχοντόσπιτα από τα οποία διασώθηκαν πολύ λίγα, ανήκαν στην περίοδο της άνθησης του εμπορίου στην Βενετία και τις άλλες πόλεις των παραλίων της Αδριατικής.

 

Τα αρχοντικά είναι βασικά διώροφα, με παραδείγματα όμως και τριώροφων. Το ισόγειο και ο όροφος είναι πετρόχτιστα με ελάχιστους αεραγωγούς στο ισόγειο και λίγα μικρά παράθυρα στον ημιώροφο και τον όροφο.

 

Ο δεύτερος όροφος είναι κτισμένος με ελαφρότερα υλικά, ιδιαίτερα το τμήμα που βλέπει προς την εσωτερική αυλή ή τη λίμνη, καθώς και όλα τα σαχνισιά που φωτίζονται με διπλή σειρά παραθύρων. Στα αρχοντικά της Καστοριάς συναντάμε την διακοσμητική της λαϊκής παραδοσιακής τέχνης των Ηπειρωτών και Δυτικομακεδόνων τεχνιτών και καλλιτεχνών (ζωγράφων, αγιογράφων, ξυλογλυπτών), εφαρμοσμένη κατά τον ίδιο τρόπο στους ναούς και στα αρχοντικά του 17ου και 18ου αιώνα, της ίδιας περιοχής, γεγονός που μας πείθει ότι οι ίδιοι τεχνίτες εργάστηκαν και στη διακόσμηση των ναών, απ’ όπου την μετέφεραν και την εφάρμοσαν και στα αρχοντικά.

 

Η εσωτερική αυλή περιβάλλεται και απομονώνεται από το δρόμο με ψηλούς μαντρότοιχους. Η αυλόθυρα συνήθως κλείνει με δυο γερά θυρόφυλλα και ασφαλίζεται με τον περάτη και τους σύρτες. Εξωτερικά στην πρόσοψη, μπροστά από τον δοξάτο στον όροφο, υπάρχει ένα στενόμακρο με μικρό βάθος χαγιάτι, ο ηλιακός που χαρακτηρίζει ιδιαίτερα την Καστοριανή αρχιτεκτονική.

 

Η διαφοροποίηση του ισογείου και του ορόφου, που ήταν κτισμένα με λιθοδομή από τον τελευταίο όροφο που ήταν κτισμένος με ασβεστοχρισμένο τσατμά, με πολλά και μεγάλα ανοίγματα και με το έντονο γείσωμα της στέγης, δημιουργεί την χαρακτηριστική μορφολογία των αρχοντικών της Καστοριάς. Η ταξινόμηση πάντως με βάση τους ορόφους δεν έχει σχέση με το ύψος των σπιτιών, το οποίο εξαρτάται από την διαμόρφωση του εδάφους. Ορισμένα μεταγενέστερα αρχοντικά εμφανίζονται ψηλότερα και με έντονο φρουριακό χαρακτήρα, ακριβώς επειδή είναι κτισμένα πάνω σε επικλινές έδαφος.

 

Σύμφωνα με την κάτοψή τους, τα καστοριανά αρχοντικά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

 

  • Σ’ αυτά που η κάτοψη τους παρουσιάζει ένα μακρόστενο παραλληλόγραμμο, το οποίο την αντιπροσωπευτική του όψη την στρέφει προς την εσωτερική αυλή. Τέτοια είναι των Αδελφών Εμμανουήλ, του Σαπουντζή και του Τσιατσιαπά.
  • Σ’ αυτά που η κάτοψη τους εμφανίζει ένα σχήμα υποδοχής Π, το οποίο εγγράφεται σ’ ένα ουδέτερο παραλληλόγραμμο που τείνει να γίνει τετράγωνο. Τέτοια παραδείγματα είναι του Σκούταρη και του Νεράντζη-Αιβάζη.
  • Σ’ αυτά που παρουσιάζουν την τελευταία εξέλιξη των αρχοντικών που είναι μια κάτοψη σε σχήμα εγγεγραμμένου σταυρού μέσα σε τετράγωνο. Τέτοια είναι του Παπατέρπου και τα Βεργουλέικα.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΝΕΡΑΤΖΗ ΑΙΒΑΖΗ

 

aibazh

 

Οδός Καπετάν Λάζου 6 – Χρόνος κατασκευής 1680

 

Το οικοδόμημα ανήκει στον πρώτο τύπο αρχοντικών με την απουσία σαχνισιών. Σ’ αυτό στεγάζεται το Λαογραφικό μουσείο, στον οικισμό Ντολτσο. Αναπαριστώνται αυτούσιοι χώροι όπως το ζυμωτάρι, το κελάρι τροφίμων κρασιού και τροφίμων, ο όντας με το τζάκι ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εκθέματα που αφορούν την επεξεργασία γούνας.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

 

emmanoyhl

 

Οδός Βυζαντίου 15- Χρόνος κατασκευής 1750

 

Ανήκει στον πρώτο τύπο αρχοντικών με τεράστιους μαντρότοιχους που κρύβουν την αυλή. Σ’ αυτό στεγάζεται το Ενδυματολογικό Μουσείο. Η ικανότητα των μαστόρων τόσο στη σχεδίαση όσο και στην κατασκευή υποδηλώνεται από τις δύο πλευρές τριγωνικών σαχνισιών.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΣΚΟΥΤΑΡΗ

 

skoutari1

 

Οδός Ορεστιάδος 23- Χρόνος κατασκευής: 1750

 

Παραδοσιακό αρχοντικό με τοξωτά παράθυρα. Βρίσκεται στον παραλιακό δρόμο και είναι ένα από τα καλύτερα αρχοντικά.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΜΠΑΣΑΡΑ

 

mpasara1

 

Οδός Βυζαντίου 28- Χρόνος κατασκευής : 1750

 

Κτίσμα του 18ου αιώνα, είναι χαρακτηριστικό δείγμα παλιού αρχοντικού, με το αντιπροσωπευτικό δοξάτο στο Β΄ όροφο. Το σαχνισί στηρίζεται πάνω σε ξύλινα στηρίγματα με σκαλισμένα γεωμετρικά σχέδια.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΤΟΥ ΝΑΤΖΗ

 

natzh1

 

Οδός Βυζαντινού-Χρόνος κατασκευής 1753

 

Κτίσμα του 18ου αιώνα, ανήκει στον πρώτο τύπο αρχοντικών. Είναι γνωστό για την πλούσια εσωτερική του διακόσμηση, τα βιτρώ και την τοιχογραφία με την Κωνσταντινούπολη.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΠΑΠΑΤΕΡΠΟΥ

 

papaterpou1

 

Οδός Μεγάλου Αλεξάνδρου-Χρόνος Κατασκευής 1880

 

Μεγάλο παραδοσιακό αρχοντικό του τέλους του 19ου αιώνα με παράθυρα ανάμεσα σε σαχνισιά.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΒΕΡΓΟΥΛΑ (ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΗΣ)

 

bergou1

 

Οδός Αϊδήτρας 12- Χρόνος Κατασκευής 1850

 

Παραδοσιακό αρχοντικό με φρουριακή μορφή. Ξύλινα στηρίγματα στηρίζουν το πλευρικό σαχνισί. Πλέον λειτουργεί ως χώρος τέχνης και φιλοξενεί παραδοσιακές και σύγχρονες πολιτιστικές εκθέσεις.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΠΗΧΕΩΝ

 

 phxewn

 

Ντολτσό – Β΄ μισό 19ου αιώνα.

 

Τριώροφο κτίσμα, του οποίου όμως ο τρίτος όροφος καθαιρέθηκε και σήμερα στεγάζει το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα. Στο αρχοντικό Πηχεών στεγάζται το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΣΑΠΟΥΝΤΖΗ

 

sapountzh1

 

Οδός Χριστόπουλου-Αρχές 18ου αιώνα

 

Αξιόλογο αρχοντικό, βρίσκεται απέναντι από τον Άγιο Λουκά.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΤΣΙΑΤΣΙΑΠΑ

 

tsiatsiapa1

 

Οδός – Χρόνος κατασκευής 1754

 

Ανήκει στον πρώτο τύπο αρχοντικών, βρίσκεται στην περιοχή Απόζαρι στη Βόρεια Παραλία.

 

ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

 

xristopoulou1

 

Οδός Χριστοπούλου-Χρόνος Κατασκευής 1753

 

Τριώροφο κτίσμα το οποίο ανήκει στον πρώτο τύπο αρχοντικών. Είναι το σπίτι που γεννήθηκε ο μεγάλος λόγιος και ποιητής της Καστοριάς, Αθανάσιος Χριστόπουλος (1772-1847).